Sendo neno lémbrome que no bacheralato sempre houbo que estudiar unha lingoa estranxeira, aló polos anos cincoenta era o alemán; un chisco mais adiante tiñamolo francés,se nono querias podías escoller o inglés. Como xa non había mais onde elexir, nós falabamos otras lingoas o noso xeito. Para dicir en xaponés: asalo peixe; diciamos:CHAMUSKA LA PESKA. Se queriamos dicir en ruso: Ninguén na taberna, era moi doado dicir: NIN KISKE NA TASKA. Por saber ata sabiamos algo de árabe; para dicir: tira o cigarro, había que dicir: ALI VEN TEU PAI.
Houbo uns tempos en que fumar disque era de homes, e como os rapaces queriamos ser grandes andabamos polo medio das mozas botando fume coma se foramos burreas; e os ollos ben abertos non fora o demo que viñera algún inimigo. Cando sentiamos dicir: ALI VEN TEU PAI, todos sabiamos que había que meter a man no primeiro peto que atoparas baleiro, tendo tino de non queimar nen a man, nen o pantalón, nen a chaqueta.
O meu tio Rodrigo foi un fumador incorrixible, sempre dicía que non fumaba; e o certo e que non era doado pillalo botando fume. Dunha vez tivo que mandar que lle coseran un peto da chaqueta. Cando lla deron, unha vez arranxada, preguntaronnle como fixera para queimala; nese intre decatouse que o pillaran; pero como era un home de recursos dixo: Queres ver que o outro día cando acendín a cociña que me leve o demo se non caeu o misto acendido dentro.
Quizais o meu tio soubera árabe , poida que aprendera de nós; quizais nos virá algunha vez agachando o cigarro a voz de: ALI VEN TEU PAI..
Este é o Antonio cando era pequerrecho, os seus irmáns chamábanlle Piloto; despois sen saber por que nin por que non todos rematamos chámandolle do mismo xeito. Antonio tiña cara de rillote e era mais pillabán ca unha ducia de nenos xuntos. Dunha vez contoume unha historia de cando levara uns portugueses a miña casa, e de como polo camiño foise facendo amigo deles falándolle de xogadores coma Eusebio, Coluna e Torres; fálabame da súa tía María, a miña nai, fálabame do Patio de Madres, da calle do Hórreo; fíxome lembrar tantas cousas que tiven que escrivir o e-mail que él me mandara. Ollando este retrato coido que podía ser, sen dubida ningunha, o comandante dun avión de Ibería con algunha xente da sua tripulación; semella o xefe dun pelotón de soldados dando novidades ao seu superior; todos co seu xelado na man dereita, coma se fose o fusil, e todos cheos de fachenda. Verdadeiros profesionais, comedores de xelados, en perfecta formación. Quizais ningún deles se lembre, ou si, se era un xelado da Xixonenca ou da Ibense; o que si han de lembrar era o ben que sabían aqueles condenados. Eran tempos nos que había poucas cousas; ainda que tiveramos pouquiñas, cando tiñamos algo semellaba que tiñamo-lo mundo enteiro nas nosas mans. Unha aperta o Antonio e tamén as outras primas da foto.
Pois non, non se podía dicir dese xeito. Despois de algunhas noites escuras e longas, un día pola mañán cediño correuse a nova que non se podía dicir: Eu, Ti, El, Nos, Vos e Eles. Polo visto era unha vergoña ver rapaces pequenos, maiormente nas aldeas, coa roupa rachada e con zocos cheos de bosta falar dese xeito. De primeiro semellaba un conto, pero pouco a pouco decatamonos que nono era; tivemos que ir a escola e a mestra mandabanos dicir: Yo, Tu, El, Nosotros, Vosotros, Ellos. Os meirandes seguian falando coma antes; para que non deixaran de traballar tiñamos que ser os pequerrechos os que lle ensiñabanos a dicir Eu,Ti…doutro xeito; seica era “hablar castellano”. Cando chegabamos a casa xa non sabiamos se Eu era Yo, se Tú eras Tí, se Nos eramos Nosotros, ou se Nos eramos Vos. Decataime do mal que nos sentiamos cando ,sendo xa grande, un día sentín a un tal Uxío que contaba contos. Dicía que unha vez sentira petar na porta da súa casa, preguntou quen era e dixeronlle: Yo; abreu a porta, e mecagoendiola resulta que era El. E agora digo eu se foras Ti o que petaras tamén ias dicir Eu cando che preguntaran quen eras; o que contaba o conto volvería dicir: mecagonodemo era El o que petaba. Se os que petaran dixeran: somos Nos; o do conto cando abrira a porta seguro que ia dicir: mecagendiola, agora son Eles…
Un dia destes estiven escoitando a cantiga Anduriña, de Juan e Junior. Lembreime da casa na que nacín en Dorvisou; lembrei aquela palleira que tiña todo o ancho da eira; lembrei aquel teito de madeira cheo de vigas e niños de anduriñas; lembrei aqueles paxariños, que voaban a rente do chan, e berraban coma tolos para escorrenta-los gatos que vixiaban os niños; lembrei aqueles pais que se achegaban os fillos e collían no seu peteiro a merda que eles cagaban para que non caera no chan; lembreime cando as anduriñas chegaban a miña aldea, e con toda a confianza metianse nos niños que tiñan feitos doutros anos; lembreime sentilas piar cando saia da cama. Eu non escotei esa historia nun vello café; ninguén ma contou, esa historia saeu da miña pel: foi un neno que escapou da aldea, nunca souben se alguén chorou cando dicía: ¿onde andará?; ninguén me foi buscar; tampouco sei se Pepe ou Pepiño me chamaban os que alí deixei; gustariame saber se alguén dixo que volvera pronto ¡por favor!. Volverá,volverá, quizais dixera a miña avoa ou a tía Mercedes de García…Nun día calquera por aqui se pousará; e namentras non me vían quizais dixeran: Pepiño ¿onde vai?, Pepiño ¿onde estará?. Volvin, coma as anduriñas, volvín algunhas veces mais; case sempre volvía cando lle cadraba; unhas veces atopabas na palleira e outras non; dunha vez tardei moito; foi desa volta cando me decatei que non había xente, nin vacas, nin bestas, nin galiñas, nin porcos, nin cans, nin tan siquera anduriñas. ¿Onde estarán?, dicia eu. ¡bah! un día calquera xa se pousarán…non oin a historia nun café, ninguén ma veu contar, esta historia aprendina o mesmo tempo que aprendin a falar. ¡Que magoa me da!.. ainda volvo, de cando en vez,…pero a filla, da filla, da filla dunha pariente moi lonxana daquela anduriña que tentaba peteirar os gatos; ¿onde vai?…aquela anduriña vestida de branco e de negro, aquela anduriña que coma todas criouna a sua nai; ¿onde vai?…anduriña…¿onde vai?…
Dende neno, cando ia a escola de Dorvisou, sempre tiven por certo que as pombas eran o simbolo da Paz. Polo visto Noso Señor estaba moi enrabechado cos homes, eran uns pecadentos, e quixolles dar un castigo: ia facer que chovera corenta dias e corenta noites para que afogaran todos; na Enciclopedia que tiñamos dicía que o Noso Señor dixolle a Noé que fixera unha barca moi grande, que metera nela a súa familia e unha parella de cada animal que houbera no mundo. Noé pasou os corenta dias e as corenta noites metido na Arca; tiña con él unha morea de animais: vacas ,porcos, galiñas, cans, cabalos, corvos…e tamén tiña pombas. Sabía o refrán aquel de que “nuncha choveu que non escampara”, botou de conta que xa era moito chover, estaba a chegar o verán e algún día tería que parar. Unha mañan botou un corvo a voar, alá pola noite chegou todo mollado e non quixo comer nada; mandouno uns poucos días maís e o tolo do corvo sempre facía o mesmo: chegaba mollado e non comía. Noé decatouse de seguida que ainda había moita auga; o corvo mollabase o comer outros animais mortos e por iso non tiña fame o condenado. Outro día mandou ir unha pomba e de seguidiña volveu, non atopou onde pousarse; o outro día pola mañan cediño volveu a mandar a pomba, desta vez tardou un chisco mais; traía no peteiro un ramalliño de oliveira; Noé soubo así que xa podía baixar da Arca, as augas xa non cubrían a terra; puxose moi ledo , aquela pomba e mais os seus descendentes ian ser para sempre as “Pombas da Paz”.
Pasaron os anos e deixei de ser algo neno, coido que de todo nunca deixamos, merquei unha máquina de retratar, atopei unha pomba e fixenlle a foto; cando cheguei a casa fiquei abraiado: esa pomba non semellaba nada a de Noé, por riba de non ser branca marcaba o paso coma se estivera facendo o servizo…e a sombra…a sombra mesmo semellaba aquelas bombas que me dicía o meu pai que botaban na Guerra…
Hoxe souben que a mona Chita, a das peliculas de Tarzán, non era ela, polo visto era él; fiquei un chisco desconcertado, foi coma cando me dixeron que non se dicía Sofía Lauren, dicíase Sofia Loren; traballo costoume dabondo pero rematei dicindo Loren. Dempois de tantos anos de falar de Chita, non vai ser nada doado pensar que na realidade non é ela…pero para min e para todos os que con ela nos esmingoallabamos coa risa, seguirá sendo a mona Chita. ¿Como souben que non era femia?…moi sinxelo: A Rede, as autoestradas da información, navegando pola Internet ( por certo non acado a comprender como se pode navegar sen ter barco ); pasoume o deconcerto cando seguin lendo e vin que neste mes cumpriu 75 anos; naceu en Africa no ano 1932, ata o ano 1940 fixo unha ducia de peliculas de Tarzán; no ano 1933 fixo a primeira con Johnny Weissmuller e Maureen O’Hara: TARZAN E A SUA COMPAÑEIRA. Todolos que fixeron de Tarzán e outra xente que traballou con ela xa morreron, tamén morreron outros tres chimpancés que fixeron de Chita. O libro Guinnes dos Records teno como o chimpancé mais vello do mundo. Cando cumpriu 74 anos deronlle unha homenaxe en Peñiscola. No ano 1967 deixou de traballar no cine, agora vive xubilada en Palm Springs, California, e dedicase a pintura. Aledome moito de que siga viva e poida disfrutar da xubilación, lembrome do moito que teño rido no cine Capitol, en Santiago de Compostela, naquelas peliculas que poñían as tres e media…, cando remataba a función saían rapaces ata por debaixo das portas…uns berraban coma Tarzán, outros poñían a cara da mona, e todos, todos, estaban desexando que chegara axiña o domingo para mirar outra vez a mona e escarallarse da risa con ela… ¡Chita for ever!…¡¡happy birthday to you!!
España limita al Norte con los Montes Pirineos, que la separan de Francia…al Este…al Sur con el mismo Mar y el estrecho de Gibraltar…
Hoxe na escola había que aprender Xeografía; sempre había algún neno que botaba mais tempo cos outros en aprender onde estaba a nosa Patria; entón volvíamos a dicir outra, e outra…vinte, corenta, cincoenta, ou as veces que fora preciso ata que todos abríamola boca o mesmo tempo ou ata que a mestra nos fixera calar porque xa lle estoupaba a cachola de tanto barullo. Dende a banda de riba das catro paredes da escola os persoaxes que pintara Manuel Lorenzo Brocos, o Pintor de Dorvisou, miraban para nos cun sorriso; lembraban outros días nos que falabamos deles: Cristobal Colón polo visto fora un navegante que chegou a España pedindo axuda para atopar un atallo que o levara as Indias; daquela non se sabía moi ven de onde viña, na nosa Enciclopedia coido que dicían que era un navegante xenovés; galego non podía ser a menos que soubera falar o castelán; os Reis Católicos non quería que ninguén falara o Galego. De cando en vez Isabel e Fernando tiñan cara de estar enrabechados cos nenos, miraban para nos, pero semellaban estar serios porque non falabamos sempre o castelán; cando falabamos da nosa aldea diciamos Dorvisou, e polo visto había que dicir Dorvison; cando diciamos que o dia trece de maio había que ir a Duxame levandolle frores a Virxen María que baixara a Cova de Iría,en Portugal, seica non diciamos ben, tiñamos que dicir Dujame.
Hernán Cortés cuns cuantos valentes ganoulle unha guerra a milleiros de indios e conquistou México. Na parede que tiñamos diante dos nosos ollos había un escudo moi grande que tiña a cabeza dun paxaro, mesmo semellaba un miñato; nalgún sitio había unhas letras que dicián: España Una Grande y Libre; iso disque foi dende que houbo o Alzamiento Nacional, na Enciclopedia dicía que fora preciso, porque polas boas non houbo maneira de arranxar nada, e entón houbo que pelexar para que non se arruinara España. Cando saíamos o recreo houbo un tempo que nos daban queixo e mais unha cosa marela, semellaba fariña de millo, habia que desfacelo en auga e ¡disque era leite!…leite…leite era o que me daban na miña casa cando muxian a Marela, e queixo..queixo era o que facían co leite da Marela e non aquelo que non había neno que tivera collós a levalo a boca; tiñamos zocos, andabamos por enriba da bosta e mais da lama, tiñamolo pantalón rachado, non nos gustaba aprender o castelán; pero de queixo e leite sabiamos case tanto coma as vacas. Polo visto era cousa dos americanos; cando rematou a II Guerra Mundial, fixeron o Plan Marsahall que foi unha axuda os europeos que pelexaron contra Hittler; coma ainda habia pouco que tiveramos unha guerra, O Caudillo non quixo ir a pelexar, pero mandou unha morea de soldados para que lle axudaron o alemán; polo visto os americanos non lle gustou nin un chisco e non nos deron nin pataco; mais tarde americanos e rusos comezaron a ter liortas entre eles, daquela foi cando os ianquis se decataron de que o Caudillo fora un heroe botando os roxos de España; as cousas foron mellorando: fixeron sitios para gardar os seus avions…asi o non ter que ir todolos dias a súa terra, co que aforraban na gasolina, comezaron a prestarnos cartos, e a mandar queixo e leite para os nenos…
Moito KAS teño bebido cando era neno; e coma min, moitos, moitisimos nenos. Non lle chamabamos KAS de limón, dicíamos un vaso de agua con limón e mais azucre. Estoume decatando do moito que se semellan: Os dous levan auga, os dous levan azucre, e os dous levan limón; hai unha cousa que non lle botan o KAS: son as carabuñas do limón, o noso vasiño de auga levaba unha morea delas; a auga era do mellorciño do mundo, era agua da Fonte do Novello; salia fría no verán e quente no inverno.
As nosas aldeas foron moitos anos sitios illados do resto do mundo, as poucas estradas que había case sempre pasaban moi lonxe cando facían falta. Había moitas corredoiras, por elas pasaban carros tirados polas vacas. Os concellos nonas arranxaban; pero eso si, os labregos metianlle un imposto por ter carros tirados por animais; tiña un nome moi fermoso para a contabilidade municipal: “Tasa por rodaje de carros por tracción animal, sobre vias municipales.”
Neste post poño o recibo que pagou o meu avó no ano 1949…tiña o número 805, somentes pagaba 10 Ptas….pero 10 Ptas do ano 1949.
Teño que recoñecer que fun un neno adiantado…, case non sabía falar o castelań, pero nacín nunha casa na que se pagaba o imposto de circulación; cando ia no carro da miña casa, ademais de ir polo toxo o monte ou levar esterco as leiras, ia nun carro de vacas que pagaba un imposto que lle chamaban: “Tasa por rodaje…..”; ¡quen me ia dicir a min tal cousa!…A primeira vez que paguei o imposto de circulación por ter un coche lembreime das miñas viaxes no carro das vacas..¡¡ non había dubida, pagar o imposto xa me viña de familia…!!
se nono querias podías escoller o inglés. Como xa non había mais onde elexir, nós falabamos otras lingoas o noso xeito. Para dicir en xaponés: asalo peixe; diciamos:CHAMUSKA LA PESKA. Se queriamos dicir en ruso: Ninguén na taberna, era moi doado dicir: NIN KISKE NA TASKA. Por saber ata sabiamos algo de árabe; para dicir: tira o cigarro, había que dicir: ALI VEN TEU PAI.
